Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης
Τέλος 4ου με αρχές 3ου αιώνα π.Χ.: την περίοδο αυτή, λίγα χρόνια μετά την ίδρυση της πόλης, θα πρέπει να έφτασαν και να εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη οι πρώτοι Εβραίοι. Δημιούργησαν μια μικρή παροικία, σε μια περιοχή κοντά στο λιμάνι και στη συναγωγή τους κήρυξε αργότερα ο απόστολος Παύλος (50 μ.Χ). Οι πρώτοι αυτοί Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, λίγοι στον αριθμό, μίλησαν σιγά σιγά την ελληνική γλώσσα και ήταν γνωστοί με το όνομα ‘ Ρωμανιώτες `.
Τέλη 15ου με αρχές 16ου αιώνα : Την περίοδο αυτή έφτασαν και εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη, όπως και σε άλλες πόλεις της τότε οθωμανικής αυτοκρατορίας, χιλιάδες Εβραίοι διωγμένοι από διάφορα χριστιανικά κράτη της Ευρώπης. Οι Τούρκοι τους δέχτηκαν πρόθυμα στην επικράτειά τους, τους προστάτεψαν, τους απάλλαξαν από δυσάρεστες υποχρεώσεις και τους παραχώρησαν ορισμένα φορολογικά προνόμια, γεγονός που διευκόλυνε τις εμπορικές τους δραστηριότητες και την οικονομική τους ανάπτυξη.
Οι Εβραίοι που ήταν εγκατεστημένοι στην Θεσσαλονίκη από τα ελληνιστικά χρόνια, είχαν αφομoιωθεί γλωσσικά με το περιβάλλον και μιλούσαν ελληνικά. Είχαν διατηρήσει όμως την εθνική, θρησκευτική και πολιτιστική τους ιδιαιτερότητα. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Εβραίου περιηγητή Βενιαμίν της Τουλέδος, που πέρασε από τη Θεσσαλονίκη το 12ο αιώνα, οι Ρωμανιώτες ήταν τότε περίπου 500.
Ο αριθμός αυτός δεν μεταβλήθηκε σημαντικά ως τα τέλη του 15ου αιώνα. Τότε άρχισαν να φτάνουν κατά κύματα Εβραίοι κυνηγημένοι από το θρησκευτικό φανατισμό των ηγεμόνων και του κλήρου των χριστιανικών χωρών της Ευρώπης. Πολλοί από αυτούς προέρχονταν από περιοχές της κεντρικής και της ανατολικής Ευρώπης( Γερμανία, Ουγγαρία, κ.α. ), μιλούσαν οι περισσότεροι γερμανικά και είναι γνωστοί με την ονομασία ΄Ασκεναλίμ`.
Η μεγαλύτερη όμως ομάδα Εβραίων που έφτασαν και εγκαταστάθηκαν την περίοδο αυτή στη Θεσσαλονίκη προέρχονταν από την Ισπανία. Οι βασιλιάδες της χώρας αυτής , ο Φερδινάδος και η Ισαβέλα, είχαν κατορθώσει, μετά από μακροχρόνιους αγώνες , να εξοντώσουν τους Άραβες από την Ιβηρική χερσόνησο και στράφηκαν στη συνέχεια εναντίον του άλλου μη χριστιανικού στοιχείου της επικράτειάς τους , των Εβραίων. Μέσα σε ένα κλίμα έντονου θρησκευτικού φανατισμού και κάτω από την επιρροή της Ιερής Εξέτασης , υπέγραψαν το Μάρτιο του 1492 το ``Διάταγμα της Γρανάδας ``. Σύμφωνα με αυτό, όλοι οι Εβραίοι που ζούσαν στην Ισπανία, χωρίς καμιά εξαίρεση, έπρεπε ή να αλλαξοπιστήσουν και να βαπτιστούν χριστιανοί ή να εγκαταλείψουν σε σύντομο χρονικό διάστημα τη χώρα. Ο κύριος όγκος των χιλιάδων προσφύγων που εγκατέλειψαν τότε την Ισπανία κατευθύνθηκε προς τις περιοχές της ΝΑ Μεσογείου και διαμοιράστηκε στις πόλεις της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ένα μεγάλο τμήμα τους , περίπου 15.000 ,ίσως και περισσότεροι, ήρθε και εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη. Οι καταλανόφωνοι αυτοί Εβραίοι είναι γνωστοί με την ονομασία `` Σεφαρδίμ ``.
Τέλος , στον εβραϊκό πληθυσμό της πόλης προστέθηκαν και άλλες μικρότερες ομάδες Εβραίων προσφύγων από διάφορες περιοχές, όπως από την Πορτογαλία , από τη Σικελία και την κάτω Ιταλία και από τη νότια Γαλλία.
Από τους Εβραίους πρόσφυγες που ήρθαν στη Θεσσαλονίκη, οι προερχόμενοι από την Ισπανία ήταν οι πιο πολυάριθμοι και οι πιο εξελιγμένοι σε όλους τους τομείς. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να επιβάλουν στους άλλους ομοεθνείς τους τις συνήθειές τους και τη γλώσσα τους , που ήταν η Ισπανική διάλεκτος της Καστίλλης. Οι άλλες ομάδες , και οι πρόσφυγες αλλά και οι παλιότεροι Εβραίοι κάτοικοι της πόλης , οι Ρωμανιώτες , αφομοιώθηκαν σιγά σιγά με τους Σεφαρδίμ, δέχτηκαν τη δική τους θρησκευτική και πολιτιστική παράδοση και μίλησαν την ίδια γλώσσα , τα γνωστά ως Ισπανοεβραϊκά.
Η πρώτη και άμεση συνέπεια που είχε για τη Θεσσαλονίκη η εγκατάσταση των Εβραίων εποίκων ήταν η αύξηση του πληθυσμού. Παράλληλα μεταβλήθηκε και η εθνολογική και θρησκευτική του σύνθεση. Το 1518-19, όταν ολοκληρώθηκε η άφιξη των προσφύγων , ο πληθυσμός της πόλης ξεπέρασε τις 25.000 κι από αυτούς Εβραίοι ήταν οι περισσότεροι από τους μισούς. Έτσι σχηματίστηκαν οι 3 μεγάλες εθνότητες της πόλης : οι Εβραίοι, οι Έλληνες και οι Τούρκοι. Αυτή η πολυεθνικότητα αποτέλεσε ένα βασικό χαρακτηριστικό του πληθυσμού της πόλης ως τις αρχές του 20ου αιώνα. Η μεταβολή άρχισε το 1922 και ολοκληρώθηκε το 1943, όπου εξοντώθηκαν σχεδόν όλοι οι Εβραίοι.
Οι Εβραίοι που έφτασαν στη Θεσσαλονίκη από τα τέλη του 15ου αιώνα, βρήκαν ένα πρόσφορο έδαφος αξιοποιώντας τις επιχειρηματικές τους ικανότητες. Επωφελούμενοι από τα προνόμια που τους είχαν παραχωρήσει οι Τούρκοι, ανέπτυξαν μια αξιόλογη εμπορική και βιοτεχνική δραστηριότητα, που συνέβαλε στην ανάπτυξη της πόλης, η οποία εξελίχθηκε σε σημαντικό οικονομικό κέντρο των Βαλκανίων. Παράλληλα, οι Εβραίοι ανέπτυξαν στη νέα ασφαλή πατρίδα τους μία πλούσια πολιτιστική δραστηριότητα. Έτσι, για όλους αυτούς τους λόγους η Θεσσαλονίκη τιμήθηκε με τον τίτλο ``Μητέρα του Ισραήλ``.
Τον Απρίλιο του 1941 λίγες μέρες μετά την είσοδό τους στη Θεσσαλονίκη, οι Γερμανοί έδειξαν τις διαθέσεις τους απέναντι στους Εβραίους της πόλης, αρχίζοντας ουσιαστικά το διωγμό τους. Συγκεκριμένα, στις 15 Απριλίου συνέλαβαν μέλη του εβραϊκού κοινοτικού συμβουλίου και λεηλάτησαν τα γραφεία και την κοινοτική περιουσία της εβραϊκής κοινότητας. Την άνοιξη του 1943 οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης οδηγούνται στα ναζιστικά στρατόπεδα, όπου εξοντώνονται στους θαλάμους των αερίων. Η εφαρμογή του σχεδίου εξόντωσης άρχισε από το Φεβρουάριο του 1943. Όλοι οι Εβραίοι της πόλης , άνω των 5 ετών, υποχρεώθηκαν να φορούν το κίτρινο άστρο και να κατοικούν σε συγκεκριμένες περιοχές (γκέτο).
Στη συνέχεια οι ναζί προχώρησαν στο 2ο μέρος του σχεδίου τους. Για να παραπλανήσουν τους Εβραίους και να αποφύγουν ενδεχόμενη μαχητική αντίδραση, τους πληροφόρησαν ότι θα τους μεταφέρουν στην Κρακοβία της Πολωνίας για ``επανεγκατάσταση``. Στις 15 Μαρτίου 1943 άρχισαν να συγκεντρώνουν τα ανυπεράσπιστα θύματά τους και να τα στέλνουν στον τόπο εξόντωσης , στοιβαγμένους σε βαγόνια που προορίζονταν για ζώα. Την πρώτη αποστολή ακολούθησαν άλλες 18, μέχρι τον Αύγουστο του 1943 , ώσπου όλοι οι Εβραίοι της πόλης , χωρίς καμία εξαίρεση , μεταφέρθηκαν στα στρατόπεδα του Μπρίγκερναου , κυρίως , του Μπέργκεν-Μπέσλεν και του Αουσβίτς , όπου και θανατώθηκαν με φρικτό τρόπο στους θαλάμους αερίων. Υπολογίζεται ότι 45.000 περίπου Θεσσαλονικείς Εβραίοι , θύματα της ναζιστικής αγριότητας , βρήκαν τραγικό θάνατο στα εφιαλτικά εκείνα στρατόπεδα. Ελάχιστοι από αυτούς , περίπου 2.000 , επέζησαν και ξαναγύρισαν στην πόλη μετά το τέλος του πολέμου.
Εβραϊκό Νεκροταφείο
Είναι γνωστό ότι οι Ναζί κατέστρεψαν το αρχαίο εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης που καταλάμβανε έκταση 300.000 τ.μ. περίπου , στο χώρο της σημερινής Πανεπιστημιούπολης. Τα ταφικά μνημεία λεηλατήθηκαν και διασκορπίστηκαν σε ολόκληρη την πόλη. Μετά την απελευθέρωση , η κοινότητα χρησιμοποιεί το νέο νεκροταφείο της στην περιοχή της Σταυρούπολης , το οποίο της παραχωρήθηκε το 1988. Εκεί μεταφέρθηκαν κάποια μάρμαρα του παλιού νεκροταφείου που διασώθηκαν κι εκεί έχει ανεγερθεί ένα μνημείο των θυμάτων του Ολοκαυτώματος.
Γιαχούντι Χαμάμ
Το Γιαχούντι Χαμάμ ή Λουλουδάδικα βρίσκεται στην περιοχή της κεντρικής αγοράς της Θεσσαλονίκης , γι’ αυτό και ήταν γνωστό με την επωνυμία Λουτρό της μεγάλης αγοράς . Ήταν διπλό λουτρό , με ξεχωριστό τμήμα για άνδρες και για γυναίκες. Λεγόταν και `` Γιαχούντι Χαμάμ `` δηλαδή Εβραϊκό λουτρό , επειδή βρισκόταν σε εβραϊκή συνοικία , αν και χρησιμοποιούνταν κυρίως από Τούρκους. Επίσης, εκτός από λουτρό χρησιμοποιούνταν και ως χώρος συνάντησης των γυναικών, για να ξεφύγουν από την κλεισούρα του σπιτιού. Το Γιαχούντι Χαμάμ λειτουργούσε ως λουτρό μέχρι το 1912. Σήμερα ονομάζεται Λουλουδάδικα, γιατί ο χώρος έξω από το κτίριο είναι γεμάτος από ανθοπωλεία.
Η ισραηλιτική κοινότητα Θεσσαλονίκης μετά το ολοκαύτωμα και μέχρι σήμερα
Όπως είναι γνωστό μόνο το 4% περίπου σώθηκαν από τους Εβραίους της προπολεμικής Θεσσαλονίκης. Αρχικά, με την απελευθέρωση της πόλης από τους Ναζί (Οκτώβριος 1944), εμφανίστηκαν λίγοι Εβραίοι που εντάχτηκαν στην αντίσταση ή κρύφτηκαν μέσα στην Ελλάδα. Αυτοί συγκεντρώθηκαν στη συναγωγή Μοναστηριωτών ,τη μόνη που διασώθηκε και εξέλεξαν μία διοίκουσα επιτροπή που κατάφερε να πάρει τα ακίνητα της κοινότητας και να οργανώσει μία υποτυπώδη έστω κοινοτική ζωή με τη βοήθεια οργανισμών όπως JOINT και HIAS. Από το Μάιο του 1945 άρχισαν να καταφθάνουν και οι υπόλοιποι διασωθέντες, εκ των οποίων οι περισσότεροι είχαν μείνει χωρίς οικογένειες και μέσα συντήρησης. Όσοι κατάφεραν να ξαναπάρουν τα σπίτια τους και τα μαγαζιά τους τα βρήκαν λεηλατημένα από τους Ναζί και τους συνεργάτες τους. Στεγάζονταν σε κτίρια κοινοτικών ιδρυμάτων και σιτίζονταν σε συσσίτια που οργάνωνε η κοινότητα, που αρχίζει να ξαναβρίσκει το δρόμο της.
Σήμερα διατηρεί 3 συναγωγές και διαθέτει 1 ραβίνο. Ως προς την παιδεία, η κοινότητα διαθέτει εβραιοδιδάσκαλους μετακαλούμενους από το Ισραήλ ή Ελληνοεβραίους που εκπαιδεύτηκαν εκεί. Τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια η κοινότητα είχε 2 δημοτικά σχολεία , ώστε τα παιδιά να είναι συγκεντρωμένα και να μπορούν να διδάσκονται στοιχεία εβραϊκής γλώσσας και θρησκείας. Από το 1979 η κοινότητα διαθέτει το δικό της ιδιωτικό δημοτικό σχολείο και νηπιαγωγείο. Επίσης, η κοινότητα διατηρεί κοινοτικό κέντρο με αίθουσες για τους νέους και το μοναδικό στην Ελλάδα άσυλο γερόντων.
Τέλος 4ου με αρχές 3ου αιώνα π.Χ.: την περίοδο αυτή, λίγα χρόνια μετά την ίδρυση της πόλης, θα πρέπει να έφτασαν και να εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη οι πρώτοι Εβραίοι. Δημιούργησαν μια μικρή παροικία, σε μια περιοχή κοντά στο λιμάνι και στη συναγωγή τους κήρυξε αργότερα ο απόστολος Παύλος (50 μ.Χ). Οι πρώτοι αυτοί Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, λίγοι στον αριθμό, μίλησαν σιγά σιγά την ελληνική γλώσσα και ήταν γνωστοί με το όνομα ‘ Ρωμανιώτες `.
Τέλη 15ου με αρχές 16ου αιώνα : Την περίοδο αυτή έφτασαν και εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη, όπως και σε άλλες πόλεις της τότε οθωμανικής αυτοκρατορίας, χιλιάδες Εβραίοι διωγμένοι από διάφορα χριστιανικά κράτη της Ευρώπης. Οι Τούρκοι τους δέχτηκαν πρόθυμα στην επικράτειά τους, τους προστάτεψαν, τους απάλλαξαν από δυσάρεστες υποχρεώσεις και τους παραχώρησαν ορισμένα φορολογικά προνόμια, γεγονός που διευκόλυνε τις εμπορικές τους δραστηριότητες και την οικονομική τους ανάπτυξη.
Οι Εβραίοι που ήταν εγκατεστημένοι στην Θεσσαλονίκη από τα ελληνιστικά χρόνια, είχαν αφομoιωθεί γλωσσικά με το περιβάλλον και μιλούσαν ελληνικά. Είχαν διατηρήσει όμως την εθνική, θρησκευτική και πολιτιστική τους ιδιαιτερότητα. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Εβραίου περιηγητή Βενιαμίν της Τουλέδος, που πέρασε από τη Θεσσαλονίκη το 12ο αιώνα, οι Ρωμανιώτες ήταν τότε περίπου 500.
Ο αριθμός αυτός δεν μεταβλήθηκε σημαντικά ως τα τέλη του 15ου αιώνα. Τότε άρχισαν να φτάνουν κατά κύματα Εβραίοι κυνηγημένοι από το θρησκευτικό φανατισμό των ηγεμόνων και του κλήρου των χριστιανικών χωρών της Ευρώπης. Πολλοί από αυτούς προέρχονταν από περιοχές της κεντρικής και της ανατολικής Ευρώπης( Γερμανία, Ουγγαρία, κ.α. ), μιλούσαν οι περισσότεροι γερμανικά και είναι γνωστοί με την ονομασία ΄Ασκεναλίμ`.
Η μεγαλύτερη όμως ομάδα Εβραίων που έφτασαν και εγκαταστάθηκαν την περίοδο αυτή στη Θεσσαλονίκη προέρχονταν από την Ισπανία. Οι βασιλιάδες της χώρας αυτής , ο Φερδινάδος και η Ισαβέλα, είχαν κατορθώσει, μετά από μακροχρόνιους αγώνες , να εξοντώσουν τους Άραβες από την Ιβηρική χερσόνησο και στράφηκαν στη συνέχεια εναντίον του άλλου μη χριστιανικού στοιχείου της επικράτειάς τους , των Εβραίων. Μέσα σε ένα κλίμα έντονου θρησκευτικού φανατισμού και κάτω από την επιρροή της Ιερής Εξέτασης , υπέγραψαν το Μάρτιο του 1492 το ``Διάταγμα της Γρανάδας ``. Σύμφωνα με αυτό, όλοι οι Εβραίοι που ζούσαν στην Ισπανία, χωρίς καμιά εξαίρεση, έπρεπε ή να αλλαξοπιστήσουν και να βαπτιστούν χριστιανοί ή να εγκαταλείψουν σε σύντομο χρονικό διάστημα τη χώρα. Ο κύριος όγκος των χιλιάδων προσφύγων που εγκατέλειψαν τότε την Ισπανία κατευθύνθηκε προς τις περιοχές της ΝΑ Μεσογείου και διαμοιράστηκε στις πόλεις της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ένα μεγάλο τμήμα τους , περίπου 15.000 ,ίσως και περισσότεροι, ήρθε και εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη. Οι καταλανόφωνοι αυτοί Εβραίοι είναι γνωστοί με την ονομασία `` Σεφαρδίμ ``.
Τέλος , στον εβραϊκό πληθυσμό της πόλης προστέθηκαν και άλλες μικρότερες ομάδες Εβραίων προσφύγων από διάφορες περιοχές, όπως από την Πορτογαλία , από τη Σικελία και την κάτω Ιταλία και από τη νότια Γαλλία.
Από τους Εβραίους πρόσφυγες που ήρθαν στη Θεσσαλονίκη, οι προερχόμενοι από την Ισπανία ήταν οι πιο πολυάριθμοι και οι πιο εξελιγμένοι σε όλους τους τομείς. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να επιβάλουν στους άλλους ομοεθνείς τους τις συνήθειές τους και τη γλώσσα τους , που ήταν η Ισπανική διάλεκτος της Καστίλλης. Οι άλλες ομάδες , και οι πρόσφυγες αλλά και οι παλιότεροι Εβραίοι κάτοικοι της πόλης , οι Ρωμανιώτες , αφομοιώθηκαν σιγά σιγά με τους Σεφαρδίμ, δέχτηκαν τη δική τους θρησκευτική και πολιτιστική παράδοση και μίλησαν την ίδια γλώσσα , τα γνωστά ως Ισπανοεβραϊκά.
Η πρώτη και άμεση συνέπεια που είχε για τη Θεσσαλονίκη η εγκατάσταση των Εβραίων εποίκων ήταν η αύξηση του πληθυσμού. Παράλληλα μεταβλήθηκε και η εθνολογική και θρησκευτική του σύνθεση. Το 1518-19, όταν ολοκληρώθηκε η άφιξη των προσφύγων , ο πληθυσμός της πόλης ξεπέρασε τις 25.000 κι από αυτούς Εβραίοι ήταν οι περισσότεροι από τους μισούς. Έτσι σχηματίστηκαν οι 3 μεγάλες εθνότητες της πόλης : οι Εβραίοι, οι Έλληνες και οι Τούρκοι. Αυτή η πολυεθνικότητα αποτέλεσε ένα βασικό χαρακτηριστικό του πληθυσμού της πόλης ως τις αρχές του 20ου αιώνα. Η μεταβολή άρχισε το 1922 και ολοκληρώθηκε το 1943, όπου εξοντώθηκαν σχεδόν όλοι οι Εβραίοι.
Οι Εβραίοι που έφτασαν στη Θεσσαλονίκη από τα τέλη του 15ου αιώνα, βρήκαν ένα πρόσφορο έδαφος αξιοποιώντας τις επιχειρηματικές τους ικανότητες. Επωφελούμενοι από τα προνόμια που τους είχαν παραχωρήσει οι Τούρκοι, ανέπτυξαν μια αξιόλογη εμπορική και βιοτεχνική δραστηριότητα, που συνέβαλε στην ανάπτυξη της πόλης, η οποία εξελίχθηκε σε σημαντικό οικονομικό κέντρο των Βαλκανίων. Παράλληλα, οι Εβραίοι ανέπτυξαν στη νέα ασφαλή πατρίδα τους μία πλούσια πολιτιστική δραστηριότητα. Έτσι, για όλους αυτούς τους λόγους η Θεσσαλονίκη τιμήθηκε με τον τίτλο ``Μητέρα του Ισραήλ``.
Τον Απρίλιο του 1941 λίγες μέρες μετά την είσοδό τους στη Θεσσαλονίκη, οι Γερμανοί έδειξαν τις διαθέσεις τους απέναντι στους Εβραίους της πόλης, αρχίζοντας ουσιαστικά το διωγμό τους. Συγκεκριμένα, στις 15 Απριλίου συνέλαβαν μέλη του εβραϊκού κοινοτικού συμβουλίου και λεηλάτησαν τα γραφεία και την κοινοτική περιουσία της εβραϊκής κοινότητας. Την άνοιξη του 1943 οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης οδηγούνται στα ναζιστικά στρατόπεδα, όπου εξοντώνονται στους θαλάμους των αερίων. Η εφαρμογή του σχεδίου εξόντωσης άρχισε από το Φεβρουάριο του 1943. Όλοι οι Εβραίοι της πόλης , άνω των 5 ετών, υποχρεώθηκαν να φορούν το κίτρινο άστρο και να κατοικούν σε συγκεκριμένες περιοχές (γκέτο).
Στη συνέχεια οι ναζί προχώρησαν στο 2ο μέρος του σχεδίου τους. Για να παραπλανήσουν τους Εβραίους και να αποφύγουν ενδεχόμενη μαχητική αντίδραση, τους πληροφόρησαν ότι θα τους μεταφέρουν στην Κρακοβία της Πολωνίας για ``επανεγκατάσταση``. Στις 15 Μαρτίου 1943 άρχισαν να συγκεντρώνουν τα ανυπεράσπιστα θύματά τους και να τα στέλνουν στον τόπο εξόντωσης , στοιβαγμένους σε βαγόνια που προορίζονταν για ζώα. Την πρώτη αποστολή ακολούθησαν άλλες 18, μέχρι τον Αύγουστο του 1943 , ώσπου όλοι οι Εβραίοι της πόλης , χωρίς καμία εξαίρεση , μεταφέρθηκαν στα στρατόπεδα του Μπρίγκερναου , κυρίως , του Μπέργκεν-Μπέσλεν και του Αουσβίτς , όπου και θανατώθηκαν με φρικτό τρόπο στους θαλάμους αερίων. Υπολογίζεται ότι 45.000 περίπου Θεσσαλονικείς Εβραίοι , θύματα της ναζιστικής αγριότητας , βρήκαν τραγικό θάνατο στα εφιαλτικά εκείνα στρατόπεδα. Ελάχιστοι από αυτούς , περίπου 2.000 , επέζησαν και ξαναγύρισαν στην πόλη μετά το τέλος του πολέμου.
Εβραϊκό Νεκροταφείο
Είναι γνωστό ότι οι Ναζί κατέστρεψαν το αρχαίο εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης που καταλάμβανε έκταση 300.000 τ.μ. περίπου , στο χώρο της σημερινής Πανεπιστημιούπολης. Τα ταφικά μνημεία λεηλατήθηκαν και διασκορπίστηκαν σε ολόκληρη την πόλη. Μετά την απελευθέρωση , η κοινότητα χρησιμοποιεί το νέο νεκροταφείο της στην περιοχή της Σταυρούπολης , το οποίο της παραχωρήθηκε το 1988. Εκεί μεταφέρθηκαν κάποια μάρμαρα του παλιού νεκροταφείου που διασώθηκαν κι εκεί έχει ανεγερθεί ένα μνημείο των θυμάτων του Ολοκαυτώματος.
Γιαχούντι Χαμάμ
Το Γιαχούντι Χαμάμ ή Λουλουδάδικα βρίσκεται στην περιοχή της κεντρικής αγοράς της Θεσσαλονίκης , γι’ αυτό και ήταν γνωστό με την επωνυμία Λουτρό της μεγάλης αγοράς . Ήταν διπλό λουτρό , με ξεχωριστό τμήμα για άνδρες και για γυναίκες. Λεγόταν και `` Γιαχούντι Χαμάμ `` δηλαδή Εβραϊκό λουτρό , επειδή βρισκόταν σε εβραϊκή συνοικία , αν και χρησιμοποιούνταν κυρίως από Τούρκους. Επίσης, εκτός από λουτρό χρησιμοποιούνταν και ως χώρος συνάντησης των γυναικών, για να ξεφύγουν από την κλεισούρα του σπιτιού. Το Γιαχούντι Χαμάμ λειτουργούσε ως λουτρό μέχρι το 1912. Σήμερα ονομάζεται Λουλουδάδικα, γιατί ο χώρος έξω από το κτίριο είναι γεμάτος από ανθοπωλεία.
Η ισραηλιτική κοινότητα Θεσσαλονίκης μετά το ολοκαύτωμα και μέχρι σήμερα
Όπως είναι γνωστό μόνο το 4% περίπου σώθηκαν από τους Εβραίους της προπολεμικής Θεσσαλονίκης. Αρχικά, με την απελευθέρωση της πόλης από τους Ναζί (Οκτώβριος 1944), εμφανίστηκαν λίγοι Εβραίοι που εντάχτηκαν στην αντίσταση ή κρύφτηκαν μέσα στην Ελλάδα. Αυτοί συγκεντρώθηκαν στη συναγωγή Μοναστηριωτών ,τη μόνη που διασώθηκε και εξέλεξαν μία διοίκουσα επιτροπή που κατάφερε να πάρει τα ακίνητα της κοινότητας και να οργανώσει μία υποτυπώδη έστω κοινοτική ζωή με τη βοήθεια οργανισμών όπως JOINT και HIAS. Από το Μάιο του 1945 άρχισαν να καταφθάνουν και οι υπόλοιποι διασωθέντες, εκ των οποίων οι περισσότεροι είχαν μείνει χωρίς οικογένειες και μέσα συντήρησης. Όσοι κατάφεραν να ξαναπάρουν τα σπίτια τους και τα μαγαζιά τους τα βρήκαν λεηλατημένα από τους Ναζί και τους συνεργάτες τους. Στεγάζονταν σε κτίρια κοινοτικών ιδρυμάτων και σιτίζονταν σε συσσίτια που οργάνωνε η κοινότητα, που αρχίζει να ξαναβρίσκει το δρόμο της.
Σήμερα διατηρεί 3 συναγωγές και διαθέτει 1 ραβίνο. Ως προς την παιδεία, η κοινότητα διαθέτει εβραιοδιδάσκαλους μετακαλούμενους από το Ισραήλ ή Ελληνοεβραίους που εκπαιδεύτηκαν εκεί. Τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια η κοινότητα είχε 2 δημοτικά σχολεία , ώστε τα παιδιά να είναι συγκεντρωμένα και να μπορούν να διδάσκονται στοιχεία εβραϊκής γλώσσας και θρησκείας. Από το 1979 η κοινότητα διαθέτει το δικό της ιδιωτικό δημοτικό σχολείο και νηπιαγωγείο. Επίσης, η κοινότητα διατηρεί κοινοτικό κέντρο με αίθουσες για τους νέους και το μοναδικό στην Ελλάδα άσυλο γερόντων.
Ομάδα 6 : Μιρμίγκου Σοφία, Μπεκιαρίδης Παναγιώτης,
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου